Vakıf Nasıl Kurulur? Senetten Mahkeme Tesciline Uygulama Rehberi

Türkiye’de vakıf; gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları, hukuka uygun, belirli ve sürekli bir amaca özgülemesiyle kurulur. Vakıf kurma iradesi kural olarak noterde düzenleme şeklinde resmî senetle açıklanır; fakat noter işlemi tek başına tüzel kişilik kazandırmaz. Vakfın yerleşim yerindeki yetkili asliye hukuk mahkemesine tescil başvurusu yapılır ve vakıf, mahkeme siciline tescil edildiğinde tüzel kişilik kazanır. Vakıflar Meclisi, 2026 yılı için yeni vakıfların kuruluşunda amaçlarına özgülenecek asgari mal varlığını 5.000.000 TL olarak belirlemiştir.

Vakıf nedir?

Türk Medeni Kanunu vakfı, gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemesiyle oluşan, tüzel kişiliğe sahip mal topluluğu olarak tanımlar. Vakfın iki kurucu unsuru vardır:

1. Belirli ve sürekli amaç: Hukuka, ahlaka, millî birliğe ve Anayasa’nın temel ilkelerine aykırı olmamalı; anlaşılabilir ve uygulanabilir olmalıdır.
2. Amaca yeterli mal ve haklar: Kurucuya ait olmalı, devredilebilir nitelikte bulunmalı ve en azından başlangıçta amaç için gerçek bir kapasite yaratmalıdır.

Bu nedenle vakıf yalnız “bağış toplayan kurum” değildir. Kuruluş anında belirli bir mal varlığı, kurucunun kişisel malından ayrılarak vakıf amacına bağlanır. Tescille birlikte bu mal ve haklar vakıf tüzel kişiliğine geçer; yöneticiler bunları senetteki amaç doğrultusunda korumak ve kullanmakla yükümlüdür.

Vakıf mı dernek mi?

Kuruluş modelini seçerken yalnız saygınlık, isim veya vergi beklentisi üzerinden karar verilmemelidir.

Geniş üyelik, seçim ve temsil hedefleniyorsa dernek; kalıcı mal varlığını belirli misyona bağlamak ve yönetişimi senetle uzun vadeli tasarlamak isteniyorsa vakıf daha uygun olabilir. Karmaşık projelerde iki modelin birlikte kullanılması da mümkündür; ancak mali, yönetsel ve marka ilişkileri baştan ayrıştırılmalıdır.

Kimler vakıf kurabilir?

Gerçek veya tüzel kişiler vakıf kurabilir. Gerçek kişi kurucunun fiil ehliyetine sahip olması gerekir. Tüzel kişi kurucu olacaksa:

• kendi kuruluş statüsünde vakıf kurmaya ve mal varlığı özgülemeye elverişli hüküm bulunması;
• yetkili organın açık karar alması;
• vakfa özgülenecek mal/hak ile temsilcinin belirlenmesi

gerekir.

Vakıf tek kurucuyla da kurulabilir; ancak yönetişim yapısı tek kişiye bağımlı tasarlanmamalıdır. Kurucunun ölümü, ehliyetsizliği, istifası veya tüzel kişi kurucunun sona ermesi gibi durumlarda vakfın organlarının nasıl devam edeceği senette açık olmalıdır.

Yabancılar, hukuki ve fiilî mütekabiliyet esasına göre Türkiye’de yeni vakıf kurabilir. VGM’nin resmî açıklamasına göre yeni vakfın yönetim organında görev alanların çoğunluğunun Türkiye’de yerleşik olması gerekir. Kurucuların Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olma zorunluluğu bulunmamakla birlikte yabancı kurucu, para transferi, belge tasdiki, vergi, ikamet ve yaptırım kontrolleri özel inceleme gerektirebilir.

2026 yılı asgari kuruluş mal varlığı ne kadar?

Vakıflar Meclisinin 22 Aralık 2025 tarihli ve 819/790 sayılı kararıyla, yeni vakıfların kuruluşunda amaçlarına özgülenecek asgari mal varlığı 2026 yılı için 5.000.000 TL olarak belirlenmiştir.

Bu tutar hakkında üç ayrım önemlidir:

1. Yıllık tutardır. Başvuru başka bir yılda yapılacaksa o yılın VGM duyurusu kontrol edilmelidir.
2. Alt sınırdır. Beş milyon TL’nin bulunması, geniş kapsamlı her vakıf amacı için mal varlığının yeterli sayılacağı anlamına gelmez. Mahkeme ve VGM görüşü, amaç–bütçe ilişkisini değerlendirir.
3. Mal varlığının niteliği önemlidir. Nakit, taşınır, taşınmaz veya devredilebilir haklar özgülenebilir; mülkiyet, değer, takyidat ve gelir üretme kapasitesi belgelenmelidir.

Kuruluş bütçesi yalnız asgari tutardan ibaret değildir. Noter, mahkeme, bilirkişi/değerleme, ilan, banka, danışmanlık, adres, personel, muhasebe, bilgi sistemi ve ilk yıl faaliyet giderleri ayrıca planlanmalıdır. Asgari mal varlığının tamamının kısa sürede tüketileceği bir model, süreklilik unsuruyla çelişebilir.

Vakıf amacının hazırlanması

Amaç maddesi, senedin en kritik bölümüdür. İyi bir amaç:

• hukuka uygun;
• belirli ve anlaşılabilir;
• süreklilik taşıyan;
• hedef kitle ve toplumsal faydayı gösteren;
• özgülenen mal varlığıyla orantılı;
• ölçülebilir faaliyetlere dönüştürülebilir

olmalıdır.

“Eğitim, sağlık, kültür, çevre ve her türlü sosyal alanda faaliyet göstermek” gibi sınırsız ifadeler yönetişimi zayıflatır. Bunun yerine amaç ile araçları ayırmak gerekir. Örneğin “dezavantajlı gençlerin nitelikli eğitime erişimini artırmak” amaç; burs, mentorluk, eğitim materyali, araştırma ve iş birlikleri ise faaliyettir.

Amaç hazırlanırken en az üç yıllık faaliyet ve finansman senaryosu yazılması yararlıdır:

Vakıf senedinde bulunması gerekenler

Türk Medeni Kanunu uyarınca vakıf senedinde en az şu unsurlar gösterilmelidir:

• vakfın adı;
• vakfın amacı;
• amaca özgülenen mal ve haklar;
• vakfın örgütlenme ve yönetim şekli;
• vakfın yerleşim yeri.

Bu çekirdek unsurların yanında işleyişin sürdürülebilmesi için senette şu konular ayrıntılı tasarlanmalıdır:

Organlar ve üyelik yapısı

Vakıfta bir yönetim organı zorunludur. Mütevelli heyeti, yönetim kurulu ve denetim birimi gibi yapılar kurulabilir. Her organ için:

• üye sayısı ve nitelikleri;
• seçim/atama yöntemi;
• görev süresi;
• boşalan üyeliğin doldurulması;
• toplantı ve karar yeter sayıları;
• görevden alma ve istifa;
• çevrim içi toplantı olanağı;
• çıkar çatışması ve oy yasağı

açık yazılmalıdır.

Temsil ve imza

Vakfı kimin temsil edeceği, tek veya müşterek imza, harcama ve sözleşme limitleri, banka yetkileri ve yetki devrinin sınırları belirlenmelidir. “Yönetim kurulu vakfı temsil eder” cümlesi günlük bankacılık ve sözleşme uygulaması için tek başına yetersiz kalabilir.

Mal varlığı yönetimi

Ana mal varlığının korunması, yatırım ilkeleri, taşınmaz alım–satımı, borçlanma, teminat, ilişkili taraf işlemleri ve bağış şartlarının kabulü düzenlenmelidir. Vakıf amacını koruyacak kadar sağlam, faaliyetleri kilitlemeyecek kadar uygulanabilir bir çerçeve kurulmalıdır.

Değişiklik ve sona erme

Amaç veya senet değişikliği, imkânsızlık, sona erme, tasfiye ve kalan mal varlığının tahsisi hükümleri mevzuatla uyumlu olmalıdır. Kurucuya veya yöneticilere mal varlığı iadesi izlenimi doğuran hükümlerden kaçınılmalıdır.

VGM’nin yayımladığı genel ve özel vakıf senedi örnekleri bir kontrol aracı olarak kullanılabilir; ancak kuruluşun özel amacına, organ yapısına ve varlık türüne göre yeniden yazılmalıdır.

Kuruluş mal varlığı nasıl özgülenir?

Nakit özgülenmesi

VGM’nin resmî açıklamasına göre nakit mal varlığı, Türkiye’de kurulu bir bankada kuruculardan birinin hesabına yatırılıp vakıf adına bloke edilerek dekontu tescil mahkemesine sunulur. Banka yazısında tutar, para birimi, blokajın vakıf kuruluşu için konulduğu ve çözülme koşulu açık olmalıdır.

Tescilden sonra blokajın kaldırılarak tutarın vakıf hesabına aktarılması gerekir. Kurucu hesabı ile vakıf hesabı arasındaki geçiş; banka dekontları, mahkeme kararı ve yönetim kararıyla denetlenebilir biçimde belgelenmelidir.

Taşınır, taşınmaz veya hak özgülenmesi

Taşınmaz, araç, menkul kıymet, fikrî hak veya başka varlık özgüleniyorsa:

• mülkiyetin kurucuya ait olduğu;
• üzerinde haciz, ipotek, şerh veya kullanım kısıtı bulunup bulunmadığı;
• değerinin güncel ve makul olduğu;
• amaca gerçekten hizmet edebileceği;
• vakıf adına tescil/devir yönteminin mümkün olduğu

incelenir. Resmî açıklamada taşınır veya taşınmaz için değer tespitinin mahkemece yaptırılacağı ve ilgili sicilde vakıf adına tescilin sağlanacağı belirtilmektedir.

Bir varlığın yüksek nominal değeri, otomatik olarak kullanılabilir kaynak anlamına gelmez. Likiditesi düşük, masraflı veya ihtilaflı bir taşınmaz, faaliyet bütçesini desteklemek yerine yük oluşturabilir.

Noterde resmî senet düzenlenmesi

Vakıf kurma iradesi, kural olarak noterde düzenleme şeklinde resmî senetle açıklanır. Onaylama biçimindeki basit imza tasdikiyle karıştırılmamalıdır. Noter, düzenlediği resmî senedin bir örneğini yedi gün içinde Vakıflar Genel Müdürlüğüne gönderir.

Temsilci aracılığıyla vakıf kurulacaksa temsil yetkisinin noterlikçe düzenlenmiş belgede verilmesi; vakfın amacı ile özgülenecek mal ve hakların bu belgede belirlenmesi gerekir. Tüzel kişi kurucu varsa yetkili organ kararı ve statü belgeleri de senet ve mahkeme dosyasıyla uyumlu olmalıdır.

Noter aşamasından önce şu “çapraz kontrol” yapılmalıdır:

• Senetteki kurucu bilgileri kimlik ve ticaret/sicil kayıtlarıyla aynı mı?
• Banka blokajı veya varlık belgeleri senetteki tutar ve tanımla uyuşuyor mu?
• Organ adları ve sayıları bütün maddelerde tutarlı mı?
• Yerleşim yeri ile açık adres birbirini destekliyor mu?
• İlk organ üyeleri ve geçiş hükümleri belirli mi?
• Değişiklik, temsil ve toplantı maddeleri birbirine aykırı mı?

Noter senedinden sonra küçük bir metin düzeltmesi dahi yeni resmî işlem ve tescil dosyası etkisi doğurabileceğinden, son kontrol kuruluş öncesinde yapılmalıdır.

Asliye hukuk mahkemesinde tescil süreci

Noter senedinin düzenlenmesinden sonra vakfeden, vakfın yerleşim yerindeki yetkili asliye hukuk mahkemesine tescil talebiyle başvurur. VGM, örnek dava dilekçesi yayımlamakla birlikte her dosyanın kurucu, mal varlığı ve amaç özellikleri farklıdır.

Mahkeme:

• Vakıflar Genel Müdürlüğünün görüşünü alır;
• gerekirse vakfedeni dinler;
• mal varlığı ve amaç bakımından bilirkişi incelemesi yaptırabilir;
• eksikliklerin tamamlanmasını isteyebilir;
• tescil veya ret kararı verir.

Vakıf, mahkemenin karar verdiği anda değil, yerleşim yeri mahkemesi nezdindeki sicile tescille tüzel kişilik kazanır. Dosyanın süresi; mahkeme iş yükü, VGM görüşü, bilirkişi, taşınmaz değerlemesi, tebligat ve eksikliklere göre değişir. Bu nedenle “vakıf şu kadar günde kesin kurulur” şeklinde garanti verilemez.

Senette amaç ve özgülenen mal/hak yeterince belirlenmişse diğer bazı noksanlıklar tescilin otomatik reddi sonucunu doğurmayabilir; mahkeme bunların tamamlanmasını sağlayabilir. Buna rağmen eksik senetle başvurmak, zaman ve maliyet riskini büyütür.

Merkezi sicil ve Resmî Gazete ilanı

Tescil kararı mahkeme tarafından VGM’ye bildirilir. Vakıf, VGM’nin tuttuğu merkezi sicile kaydedilir ve Resmî Gazete’de ilan edilir. İlanda vakfeden ve vakfın adı, yerleşim yeri, amacı, özgülenen mal ve haklar, varsa taşınmaz bilgileri, organlar ve tescil/senet bilgileri yer alır.

İlan, vakfın mahkeme siciline tescilinin yerine geçen kuruluş anı değildir; tescil sonrası merkezi kayıt ve kamusal ilan aşamasıdır. İlan giderleri vakıftan karşılanır. Vakıf yönetimi, VGM/Bölge Müdürlüğünden gelen ilan bedeli ve diğer yazıları süre içinde takip etmelidir.

Tescilden sonra ilk yapılacak işler

VGM’nin resmî kuruluş rehberi, tescilden sonra Bölge Müdürlüğünün vakfa kuruluşu bildirdiğini ve bazı işlemleri istediğini açıklar. Uygulamada aşağıdaki dosya oluşturulmalıdır:

1. Organların oluşturulması

Senette geçici yönetim varsa ilk toplantı yapılır; yoksa senette belirtilen organ, senet hükümlerine göre diğer organları oluşturur. Görev dağılımı, temsil, banka ve harcama yetkileri karar altına alınır.

2. Yönetici bildirimi

VGM rehberinde, yöneticilerin göreve geldikleri tarihten itibaren 15 gün içinde Vakıflar Yönetmeliği Ek-24 ve eklerinin VBYS 2.0 üzerinden gönderilmesi gerektiği belirtilmektedir. Form, ekran ve ekler başvuru günü güncel kılavuzdan kontrol edilmelidir.

3. Mal varlığının vakfa geçirilmesi

Nakit blokajı kaldırılarak vakıf hesabına aktarılır. Taşınmaz ve diğer sicilli varlıkların vakıf adına tescili takip edilir. Bu işlemlerin sonuç belgeleri ayrı bir “kuruluş mal varlığı dosyasında” saklanır.

4. İlan ve mal bildirimleri

Resmî Gazete ilan bedeli, yöneticilerin mal bildirimleri ve Bölge Müdürlüğünün yazısında istenen diğer işlemler süresinde tamamlanır.

5. Vergi, banka ve muhasebe

Vergi kimliği, banka hesabı, muhasebe politikası, Vakıflar Tek Düzen Hesap Planı, bağış/alındı düzeni, personel ve varsa iktisadi işletme süreçleri mali müşavirle planlanır. Vakfın kendisi ile iktisadi işletmenin vergi ve muhasebe kayıtları karıştırılmamalıdır.

6. Kurumsal uyum

Yetki matrisi, çıkar çatışması politikası, bağış kabul ilkeleri, kişisel veri envanteri, belge saklama, satın alma, burs/yararlanıcı seçimi ve bilgi güvenliği kuralları ilk faaliyet başlamadan hazırlanmalıdır.

Vakıf kuruluş bütçesi

Buradaki hiçbir tutar, asgari mal varlığı dışındaki kalemler için sabit değildir. Güncel tarifeler ve dosyanın niteliği esas alınmalıdır.

Örnek kuruluş zaman planı

Sık Yapılan Hatalar

Vakfı yalnız “daha güçlü dernek” sanmak

Vakıf, üyelik temelli derneğin üst seviyesi değildir; mal topluluğu ve senet temelli farklı bir modeldir.

5.000.000 TL’yi her amaç için yeterli kabul etmek

Bu tutar 2026 için asgari sınırdır. Faaliyet planı çok genişse daha yüksek veya farklı nitelikte mal varlığı gerekebilir.

Noter senedini kuruluşun tamamı saymak

Vakıf, noterde değil, yetkili mahkeme siciline tescille tüzel kişilik kazanır.

Örnek senedi aynen kullanmak

Örnek metin; kurucu halefiyeti, temsil, çıkar çatışması, yatırım, boşalan üyelik ve özel faaliyet modelinizi çözmez.

Likit olmayan varlığın gerçek maliyetini görmemek

Taşınmazın bakım, vergi, sigorta, tahliye, değerleme veya satış güçlüğü vakıf bütçesini zorlayabilir.

Yönetim organını kişilere bağımlı kurmak

“Kurucu hayatta olduğu sürece” merkezli yapı, kurucu ayrıldığında boşluk yaratabilir. Halefiyet mekanizması yazılmalıdır.

Tescil öncesi vakıf adına işlem yapmak

Tüzel kişilik kazanılmadan sözleşme, personel, bağış veya kamuya açık faaliyet başlatılması temsil ve sorumluluk belirsizliği doğurur.

Tescil sonrası bildirimleri geciktirmek

VBYS yönetici bildirimi, mal bildirimi, ilan, varlık devri ve banka işlemleri ayrı takvimlerle izlenmelidir.

Uygulama Kontrol Listesi

Model ve amaç

• Vakıf modelinin dernek veya başka yapıya göre neden uygun olduğu yazılılaştırıldı.
• Amaç belirli, sürekli, hukuka uygun ve faaliyet planıyla bağlantılı.
• En az üç yıllık gelir–gider ve mal varlığı koruma senaryosu hazırlandı.
• Yararlanıcı seçimi ve etki ölçümü ilkeleri belirlendi.

Kurucu ve mal varlığı

• Gerçek/tüzel kurucuların ehliyet ve yetki belgeleri kontrol edildi.
• 2026 yılı 5.000.000 TL asgari tutarı ve amaca yeterlilik birlikte değerlendirildi.
• Nakit için banka blokajı; diğer varlıklar için mülkiyet, değer ve takyidat belgeleri hazırlandı.
• Kuruluş mal varlığı ile ilk yıl faaliyet bütçesi birbirinden ayrıldı.

Senet ve noter

• Ad, amaç, mal ve haklar, örgütlenme/yönetim ve yerleşim yeri açıkça yazıldı.
• Organ sayıları, toplantı–karar yeter sayıları ve boşalan üyelikler tutarlı.
• Temsil, imza, harcama, borçlanma ve yetki devri sınırları belirlendi.
• Çıkar çatışması, ilişkili taraf, denetim, değişiklik ve sona erme hükümleri eklendi.
• Noter işleminin düzenleme şeklinde yapılacağı teyit edildi.

Mahkeme ve tescil

• Yetkili asliye hukuk mahkemesi ve yerleşim yeri doğrulandı.
• Dilekçe, senet, kurucu belgeleri, banka/varlık belgeleri ve vekâletler eşleştirildi.
• VGM görüşü veya bilirkişi için istenebilecek destekleyici faaliyet bütçesi hazırlandı.
• Tescil kararı ve sicil kaydı tamamlanmadan vakıf adına faaliyete başlanmadı.

Tescil sonrası

• Organlar senede göre oluşturuldu ve ilk kararlar alındı.
• Ek-24 yönetici bildirimi güncel VBYS yöntemiyle süre içinde planlandı.
• Bloke nakit ve sicilli varlıklar vakıf adına geçirildi.
• İlan bedeli, mal bildirimleri ve Bölge Müdürlüğü yazıları takip edildi.
• Banka, muhasebe, vergi, bağış, veri koruma ve satın alma düzenleri kuruldu.

Sık Sorulan Sorular

Vakıf kurmak için kaç kişi gerekir?

Genel bir asgari kurucu kişi sayısından ziyade fiil ehliyeti, kurucu irade ve amaca yeterli mal varlığı esastır. Tek gerçek veya tüzel kişi de koşulları sağlayarak vakıf kurabilir.

2026 yılında vakıf kurmak için ne kadar mal varlığı gerekir?

Vakıflar Meclisi 2026 yılı asgari kuruluş mal varlığını 5.000.000 TL olarak belirlemiştir. Bu yıllık alt sınırdır; vakfın amacı daha yüksek bir kaynak gerektirebilir.

Noterde vakıf senedi imzalanınca vakıf kurulmuş olur mu?

Hayır. Noter senedi vakıf kurma iradesini açıklar; vakıf yetkili asliye hukuk mahkemesi nezdindeki sicile tescil edildiğinde tüzel kişilik kazanır.

Kuruluş mal varlığı taşınmaz olabilir mi?

Olabilir. Mülkiyet, değer, takyidat ve devredilebilirlik incelenir; değer tespiti ve vakıf adına tapu tescili mahkeme süreciyle bağlantılı yürütülür.

Vakıf kuruluşu ne kadar sürer?

Sabit bir süre verilemez. VGM görüşü, mahkeme iş yükü, bilirkişi/değerleme, tebligat ve eksiklerin tamamlanması süreyi değiştirir.

Vakıf senedini sonradan değiştirmek kolay mıdır?

Senet değişikliği dernek tüzüğü değişikliğinden farklı ve daha sıkı bir rejime tabidir; senet, Türk Medeni Kanunu ve somut değişikliğe göre mahkeme kararı gerekebilir.

Vakıf kurunca vergi muafiyeti otomatik gelir mi?

Hayır. Yeni vakıf olmak, vergi muafiyeti statüsünü otomatik kazandırmaz. Ayrı koşullar, faaliyet dönemi, başvuru ve Cumhurbaşkanı kararı çerçevesinde değerlendirilir.

Tescilden sonra ilk önemli bildirim nedir?

Organların senede göre oluşturulmasının ardından yöneticilere ilişkin Ek-24 bildirimi, VGM rehberindeki süre ve güncel VBYS 2.0 yöntemiyle yapılmalıdır; ayrıca mal bildirimi, ilan ve varlık devri takip edilir.